Stalle kościoła św. Trójcy w Gdańsku Oliwie
 W
kościele pocysterskim w Oliwie znajdują się stalle i ławy renesansowe. Nie
zachowały się wcześniejsze gotyckie. Zniszczone zostały bezpowrotnie przez
wojska gdańskie w 1577 roku. W czasach cysterskich świątynia służyła
zakonnikom i ich gościom. W 1603 i 1604 roku za rządów opata Dawida
Konarskiego oliwscy bracia konwersi wykonali stalle dla siedemdziesięciu
zakonników, które umieścili wzdłuż nawy głównej, od transeptu do czwartego
przęsła. Po kasacie klasztoru w 1831 roku kościół stał się parafialnym i
służył katolikom oliwskim. Stalle zostały usunięte i zmagazynowane w
krużgankach byłego klasztoru. Na unikalność obiektu zwracali uwagę
gospodarzom kościoła prof. J. C. Schultz i rzeźbiarz
Rudolf Freitag. Rudolf Freitag zaproponował w 1862 roku przekazanie stalli
stworzonemu przez siebie Muzeum Miejskiemu w Gdańsku. Tak się nie stało z
uwagi na sprzeciw ówczesnego proboszcza parafii. Spory o cenny niszczejący
zabytek przyspieszyły jednak decyzję o jego rewaloryzacji, która
rozpoczęła się w 1886 roku. Zakończono ją w 1889
roku. To, co dało się uratować, ustawiono w prezbiterium.
 Stalle
są dwupoziomowe, na dole jest osiem siedzisk u góry dziewięć. Z przodu
dolnych siedzeń ściana jest podzielona na osiem pól oddzielonych od siebie
kolumienkami korynckimi. Zaplecki podzielone na dziewięć pól, dekorowane
ornamentami liniowymi i kwiatowymi, przedstawiają postacie apostołów.
Wśród bogactwa ornamentyki wyobrażone są także postacie św. św. Bernarda i
Benedykta oraz Chrystusa Boleściwego i Najświętszej Marii Panny.
Występujące napisy to krótka charakterystyka św. Benedykta, przykazania
kościelne, dekalog i testament św. Bernarda z
Clairvaux o następującej treści: "...Pozostawiam Wam trzy rzeczy pod
rozwagę, którymi zajmowałem się w miarę sił: 1. Nikogo nie złościłem, a
gdy do tego doszło, starałem się załagodzić sprawę. 2. Mniej ufałem
swojemu osądowi niż osądom innych. 3. Gdy mnie zraniono nie domagałem się
zemsty. Widzicie, pozostawiam Wam miłość, pokorę i cierpliwość.
Zmarł w 1153 roku"[1]. Stalle zwieńcza dekoracyjny
baldachim.
 Pod
względem rzeźbiarskim cenniejsze są jednak stalle znajdujące się w
transepcie północnym, naprzeciwko dawnego ołtarza głównego. Wykonane w
1599 roku z drewna dębowego maja cztery siedzenia. Pulpit dekorowany jest
ornamentem roślinnym, natomiast cztery zaplecki wypełnione są pięknymi
płaskorzeźbami przedstawiającymi papieża Grzegorza Wielkiego, św.
Hieronima, św. Augustyna i św. Ambrożego. W zwieńczeniu stalli umieszczona
jest tarcza z imieniem Jezusa.
 W
1612 roku za czasów opata Dawida Konarskiego zakonnicy klasztoru wykonali
jedenaście ław renesansowych, które ustawiono przy ołtarzach w północnej
nawie bocznej i w ambicie. Są one ozdobione łacińskimi cytatami z Biblii i
dzieł ojców Kościoła. Jedna z nich, przeznaczona dla gości zakonnych,
znajduje się w byłym kapitularzu, obecnie zakrystii kościelnej. W 1889
roku zostały one odrestaurowane przez malarza Hofmeistena.
Warsztat snycerski cystersów oliwskich cieszył się
dużym powodzeniem wśród fundatorów. Stalle wykonane w Oliwie upiększają do
dzisiaj katedry w Krakowie, Gnieźnie i Włocławku.
Zdzisław Skrago
1. Cyt. za: Z. Iwicki, Oliwa wczoraj
i dziś, Gdańsk 2001, s. 129 |
